Strabla – dwór Starzeńskich

W XVI wieku okolice dzisiejszej Strabli (woj. podlaskie) należały do króla Zygmunta I Starego. W 1536 r. król ziemię tę podarował Maciejowi z Krajny, zwanym Doktorem. On to wzniósł tu drewniany dwór, zastąpiony wieki później murowanym, istniejącym do dziś.

Maciej urodził się prawdopodobnie na przełomie lat 70. i 80. XV w. w Nakle (woj. wielkopolskie), a było to jedno z najstarszych i najważniejszych grodów pogranicza wielkopolsko-pomorskiego, nazywanego Krajna – stąd też przydomek Macieja – z Krajny. Chłopak studiował w Krakowie (10 lat!) i tam wykazał zainteresowanie światem przyrody i naukami ścisłymi, literaturą i językami klasycznymi – greką i łaciną oraz medycyną. Później pojechał do Padwy, gdzie zapisał się na tamtejszy uniwersytet i fakultet medyczny. Wrócił do kraju i trafił na dwór królewski. W jaki sposób, nie bardzo wiadomo, być może jego umiejętności i wiedza medyczna pomogły uratować bądź uzdrowić króla lub jednego z jego bliskich dworzan. W każdym razie Maciej został lekarzem nadwornym Zygmunta I. Leczył też Stanisława księcia Mazowieckiego i Mikołaja Radziwiłła, kanclerza litewskiego. Za swą służbę otrzymał tereny po obu stronach Narwi. Na siedzibę rodu wybrał dzisiejszą Strablę.

Dwór Macieja był drewniany, zapewne parterowy, posadowiony na masywnych kamiennych fundamentach. Być może miał charakterystyczny kolumnowy ganek. Podjazd pod siedzibę był brukowany. Dwór otoczony był ogrodem, zaprojektowanym według ówczesnych włoskich wzorców. Obok stanęły zabudowania dworskie, w tym istniejący do dziś lamus.

W końcu XVI w. Strabla przeszła na własność Stanisława Fogelwedera, filozofa, lekarza, duchownego i dyplomatę. Później dziedzicami majątku byli Turowscy, Kurzenieccy i Starzeńscy. I to właśnie Michał Hieronim Starzeński ok. 1780 r. pobudował nowy murowany dwór. Budowę dokończył jego syn Maciej Ignacy. Kolejny dziedzic, Wiktor Starzeński w połowie XIX wieku zmienił wnętrza, a przed dworem urządził gazon. Część założenia otoczył murem z kamienia, wybudował też czterosłupową bramę. Dwór ucierpiał w czasie I wojny – wyremontował go wnuk Wiktora, August, i dobudował do niego kolumnowy ganek. W 1937 r. majątek przejął Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie. Ostatnim przedwojennym właścicielem była rodzina Jarmolińskich.

Po II wojnie światowej majątek stał się własnością skarbu państwa. We dworze w Strabli mieściła m.in. szkoła podstawowa, Rada Narodowa, biura Państwowego Gospodarstwa Rolnego i mieszkania. W parku zorganizowano boisko, szkółkę drzewną, pastwisko itp. Na przełomie lat 70. i 80. XX w. gospodarzem dworu został Zakład Usług Socjalnych przy Wydziale Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku. W 1993 r. Urząd Gminy Wyszki sprzedał prywatnemu nabywcy część założenia wraz z dworem i lamusem. Nowy właściciel wyremontował budynek i… zamknął bramę. Dziś dwór można oglądać tylko zza bramy.

Tak na marginesie, pierwszy właściciel Strabli, Maciej z Krajny, ma swoją czarną legendę. Otóż według niej, to właśnie on przygotował truciznę, którą królowa Bona podała ukochanej żonie Zygmunta Augusta, Barbarze Radziwiłłównie…. Tyle tylko, że Barbara zmarła w roku 1551 r., a Maciej około roku 1546.

Przeczytajcie także:

Strabla – kolumna św. Rocha

strobla

 

 

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s