Inowłódz – dawna synagoga

To chyba najdziwniejszy sklep, jaki spotkaliśmy w swoich wędrówkach. Może nie tyle sklep, bo jest to zwykły market spożywczy, ale miejsce, w którym się znajduje. Mieści się bowiem w budynku dawnej synagogi w Inowłodzu (woj. łódzkie).

Synagoga powstała prawdopodobnie w 1847 roku. Składała się z kwadratowej sali dla mężczyzn i prostokątnego przedsionka, nad którym był babiniec, czyli sala dla kobiet. Główna sala modlitewna posiadała podwieszony sufit w kształcie półokrągłego sklepienia z desek, pokryty freskami. Ściany zdobiły polichromie o motywach roślinnych oraz napisy po hebrajsku i rosyjsku. Do dziś zachowały się ich fragmenty  – modlitwa ze znakami zodiaku oraz modlitwa w intencji panującego wówczas władcy – cara Mikołaja II Aleksandrowicza i jego rodziny (jedyne zachowane w Polsce!). Obok synagogi stanęła mykwa i dom rabina.

Osada w miejscu obecnego Inowłodza istniała już w X wieku. Pierwsze zapiski o Żydach w niej pochodzą z 1537 roku. Po upadku diaspory na przełomie XVII i XVIII wieku, w Inowłodzu aż do 1820 roku był tylko przykahałek  (filia), podległy gminie w Ujeździe. W 1820 roku inowłodzcy Żydzi znów się usamodzielnili. W 1832 roku w Inowłodzu wylała Pilica, niszcząc ówczesną dzielnicę żydowską. Żydzi przenieśli się w okolice ulicy Mostowej. Ta dzielnica przetrwała aż do likwidacji przez hitlerowców.

W połowie XIX wieku Żydzi stanowili 1/3 mieszkańców Inowłodza.  Przed drugą wojną liczba żydowskich mieszkańców przekraczała pół tysiąca. W latach 80. XIX  wieku Bernard Birenzweig założył tu stację klimatyczną (czyli uzdrowisko) z willami w stylu szwajcarskim i zakładem przyrodoleczniczym. Przyjeżdżali do niej Żydzi z Łodzi, Warszawy i Tomaszowa Mazowieckiego. Jednym z wczasowiczów był  Julian Tuwim.

Poeta Inowłódz traktował jak krainę marzeń dziecięcych. Spędzał tam czas na letnisku ze swoja ukochaną matką.  W roku 1936 pisał: „Lata inowłodzkie to lata najszczęśliwsze. W mieście człowiek był bądź co bądź skrępowany. Dopiero Inowłódz usuwał wszelkie hamulce – i od pierwszego dnia stawałem się karabinem maszynowym łobuzerki i rozpętanego temperamentu”. W „Kwiatach polskich” tak przedstawiał Inowłódz: „Takie letnisko. Jedno słowo: Wypisz – wymaluj – Soplicowo” .

Jesienią 1941 roku w żydowskiej dzielnicy Niemcy utworzyli getto. Przez rok zwozili do niej  Żydów z całej okolicy. W sierpniu 1942 roku, wywieźli stąd do Tomaszowa ponad 600 Żydów. Wojnę przeżyło podobni tylko dwóch.

Podczas II wojny światowej Niemcy zniszczyli wnętrze synagogi. W styczniu 1945 roku budynek znalazł się pod intensywnym ostrzałem, ale przetrwał. Po wojnie był w nim magazyn m.in. nawozów i soli. W 1977 roku synagoga została wpisana do rejestru zabytków.  Po remoncie w latach 1978-82 umieszczono w niej bibliotekę gminną. Kolejny remont  przeprowadzono w roku 1981 ze środków Joint Distribution Committee. Przy okazji renowacji zabezpieczono XIX-wieczne freski i polichromie. Wtedy to budynek przeszedł na własność Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi, która sprzedała go prywatnemu przedsiębiorcy. W dawnej synagodze powstał sklep.

 

 

 

 

 

2 uwagi do wpisu “Inowłódz – dawna synagoga

  1. Piękne miejsce. W Inowodzu można doświadczyć wędrówki w czasie – romańska świątynia, odbudowany zamek z czasów Kazimierza Wielkiego i synagoga z polichromiami, nic to, że sklep, ponieważ w samej Warszawie gdzie było kilka synagog i wiele domów modlitwy, ostał się tylko jeden, całkiem niedawno odkryty i odrestaurowany w pomieszczeniu gospodarczym na tyłach Bazaru Różyckiego – obecnie Muzeum Pragi;)

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s