Ostrołęka – pomnik-mauzoleum bitwy

26 maja 1831 roku był upalny.  Tego dnia na polach pod Ostrołęką (woj. mazowieckie) wojska polskie pod dowództwem gen. Jana Skrzyneckiego starły się z armią rosyjską feldmarszałka Iwana Dybicza. Walki trwały cały dzień. Choć bitwa nie została rozstrzygnięta, powszechnie jest uważana za klęskę Polaków. Dziś na polu bitwy stoi pomnik-mauzoleum. A budowano go ponad 80 lat!

W 1847 na osobiste polecenie Mikołaja I nad Narwią w Ostrołęce wzniesiono obelisk upamiętniający zwycięstwo Rosjan (został on zburzony w czasie I wojny światowej, po zajęciu Ostrołęki przez wojska niemieckie, podobno orły z tego pomnika jeden z niemieckich oficerów zabrał i umieścił na grobowcu swej matki w Niemczech). W 1861 roku na bitewnym polu, na rozstaju traktów do Warszawy i Myszyńca, Polacy ustawili drewniany, wysoki krzyż. Pod nim odbywały się patriotyczne uroczystości.

Pod koniec XIX wieku na polu bitwy na prawym brzegu Narwi Rosjanie wybudowali pięcioboczny fort. Otoczony wałami ziemnymi, wysokimi na 4 metry i fosami głębokimi także na 4 metry, miał chronić przeprawy przez rzekę.  Nie odegrał jednak żadnej roli.

Wiosną 1917 roku, gdy nie było już Rosjan w Ostrołęce, pośrodku fortu mieszkańcy zbudowali niewielką (3 m x 3 m) murowaną kapliczkę. W rocznicę bitwy, 26 maja 1917 roku odprawiono w niej pierwszą mszę. W 1929 roku pole bitwy, i zbliżającą się setną rocznicę walk, zdecydowani upamiętnić pomnikiem-mauzoleum.

Rozpisano konkurs. Wygrali go rzeźbiarz Romuald Zerych i architekt Borys Zinserling.

Według ich koncepcji mauzoleum miało być prostą i oszczędną bryłą, wpisaną w część obwałowań dawnego carskiego fortu. Szerokie, reprezentacyjne schody miały prowadzić do prostopadłościennej kaplicy, a wejścia strzec figury żołnierza i rycerza. Wnętrze zaprojektował Władysław Szyndler. Miała się w nim znaleźć krypta z prochami żołnierzy. Wsparte na masywnych słupach wejście do części podziemnej zaplanowano od strony fosy.

Kamień węgielny wmurowano w 1930 roku. W puszcze w kształcie łuski artyleryjskiej zakopano dokumenty, a także grudki ziemi z mogił dwóch generałów, którzy zginęli w bitwie – Henryka Kamieńskiego i Ludwika Kickiego. Pieniądze na budowę miały pochodzić ze sprzedaży pocztówek-cegiełek. Każda kosztowała 50 groszy. Kto kupił dziesięć, mógł liczyć na wpis do „złotej księgi fundatorów”. Nazwiska tych, którzy kupili 200 cegiełek, miały być wyryte na marmurowej tablicy.

Niestety, zbiórka szła jak po grudzie. Właśnie z powodu  braku funduszy, nie udało się przed II wojną ukończyć pomnika. Powstała jednak bryła. W czasie działań wojennych została ona ostrzelana, a  prowadzące do niej schody Niemcy kazali rozbić więźniom obozu w Łazku.  Po wojnie podejmowano co prawda trud nad dokończeniem pomnika, zbudowano nawet nowe schody,  ale kończyło się na uporządkowaniu terenu.

Aż wreszcie nastał rok 2009. Zniszczony obiekt przejęło Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce. W ramach projektu „Ponarwie” dokończono przedwojenną inwestycję. Prac podjęła się pracownia KAPS Architekci.

Zachowali oni surową formę budynku. Przy wejściu  do kaplicy o ścianach z surowego betonu stanęły zgeometryzowane figury żołnierzy, wykonane przez Beatę i Macieja Aleksandrowiczów z Radzymina.  W 2014 roku, w trakcie obchodów 183. rocznicy bitwy , do sarkofagu uroczyście złożono szczątki żołnierza,  odnalezione w 2013 roku w Garnowie pod Ciechanowem.

Na dziedzińcu fortu, przed mauzoleum, prezentowany jest sprzęt artyleryjski. Są to rekonstrukcje oprzyrządowania używanego w wojsku polskim w latach 1815-1831. Na terenie całego mauzoleum znajduje się tylko jeden zabytek – orzeł, umieszczony kiedyś na trumnie ze szczątkami powstańców.  W samym zaś pomniku jest wystawa, niestety, w trakcie naszej wizyty była nieczynna.

Przeczytajcie także:

Ostrołęka – jak Bem uratował wojsko

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s