Podkowa Leśna – warszawiacy na cmentarzu

Na skraju cmentarza w Podkowie Leśnej (woj. mazowieckie) w jednej z kwater stoi 29 betonowych krzyży z tabliczkami z nazwiskami i datami śmierci. Pośrodku ustawiono płytę z napisem: „Zmarłym warszawiakom z Powstania Warszawskiego 1944”.  Jak tam trafili? Ilu ich było?

Po upadku Powstania miejscowości leżące na linii kolejki EKD przyjęły tysiące uchodźców z Warszawy. Nikt dokładnie nie liczył, ale często mieszkali po kilkanaście osób w jednym pokoju. Do Podkowy docierali także uciekinierzy z obozu przejściowego w Pruszkowie. Mieszkańcy wspominają, że stacja kolejki przez wiele miesięcy obwieszona była ogłoszeniami poszukujących się warszawiaków.

W Podkowie był również Stanisław Dygat. Później w „Pożegnaniach” (1948 rok) napisał: „W Podkowie Leśnej było rojno, gwarnie i wykwintnie. Nikt nieuświadomiony nie mógłby się domyślić, że zamieszkują tu uchodźcy ze zburzonego i spalonego miasta. Warszawiacy mogli ubolewać nad faktem utraty swojego miasta, ale z racji tego ubolewania nie zamierzali w niczym odstąpić od swoich nawyków. Wzdłuż szerokiej alei biegnącej od stacji stały wybudowane drewniane bary kawowe i kioski restauracje; ludzie przechadzali się z wolna, oddawali sobie grzeczne ukłony, zatrzymywali się, wypytując troskliwie o zdrowie i interesy, zapraszali się nawzajem na popołudnie. Nastrój, jaki tu panował, był czymś pośrednim między ulicą Marszałkowską a osadą na Alasce w okresie gorączki złota.”

W Podkowie, Milanówku i Brwinowie schroniły się też agendy państwa podziemnego i sztab ostatniego Komendanta Głównego AK gen. brygady Leopolda Okulickiego. To z tego powodu te trzy miejscowości nazywano Małym Londynem.  W Podkowie (ul. Orla 6) mieściła się m.in. radiostacja, obsługiwana przez Zofię i Stefana  Korbońskich, która od 1941 roku przekazywała do Londynu bieżące informacje, retransmitowane do Polski przez rozgłośnię „Świt”. W Kasynie i domach prywatnych rozlokowano ewakuowany Szpital Wolski.

Tutaj też zorganizowano tzw. Akcję Pruszkowską, czyli ratowanie najcenniejszych książek polskich, którą kierował Stanisław Lorentz. Brało w niej udział  około dwustu osób, wśród nich Jan Zachwatowicz, Jan Cybis, Wacław Borowy, Michał Walicki, Piotr Biegański, Bohdan Guerquin, Stanisław Herbst.  Jarosław Iwaszkiewicz wspominał, że „Lorentz mieszkał wtedy w Podkowie Leśnej u swoich krewnych, wstawał o świcie, a właściwie o ciemnej nocy, były to bowiem miesiące głębokiej jesieni i początku zimy, a w Pruszkowie, dokąd Lorentz zdążał, musiał być przed godziną piątą. (…) Przyjechawszy do Warszawy, urywał się, gdy mu się to udawało, i chodził pod wskazane adresy, starając się wynaleźć w wiadomych miejscach cenne polskiej kultury rzeczy i przywieźć je w plecakach czy workach z powrotem do Pruszkowa. Późnym wieczorem wracał do Podkowy”. Dzięki tej akcji ocalały m. in. rękopisy Sienkiewicza, Prusa, Dąbrowskiej, Stempowskiego, a także Psałterz Floriański i Kronika Galla.

Cmentarz w Podkowie Leśnej powstał jesienią 1944 roku. Grunt ofiarowała Anna Iwaszkiewiczowa, właścicielka terenu. Wśród pierwszych pochowanych byli żołnierze z węgierskiego oddziału stacjonującego w Podkowie Leśnej, rozstrzelani przez Niemców 5 września 1944 roku (pisaliśmy o nich w poście Podkowa Leśna – Węgrzy na cmentarzu), a także uczestnicy Powstania Warszawskiego, którzy zmarli w podkowiańskich szpitalach. Dokładna ich liczba nie jest znana, ale na pewno jest ich kilkadziesiąt. Wielu pozostało bezimiennych.

Przeczytajcie także:

Podkowa Leśna – Matka Boska nad kamieniem

Podkowa Leśna – gościnna „Aida”

Podkowa Leśna – Parów Sójek

Stawisko – Stryjeński, Kenar i kapliczka

Milanówek – wille dla Turczynek

Podkowa Leśna – spotkanie w Kasynie

Podkowa Leśna – kościół ogród

Stawisko: Witkacy u Iwaszkiewiczów

 

.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s