Pińczów – wspaniała stara synagoga

Jest jedną z najstarszych synagog zachowanych w Polsce. Stoi w Pińczowie (woj. świętokrzyskie) przy  ulicy Klasztornej 8. Powstała na przełomie XVI i XVII wieku.

Jej niezwykłość polega również na tym, że jest pierwszą w Polsce synagogą, w której zarówno główną salę, jak i sień, babiniec oraz pomieszczenia pomocnicze wzniesiono równocześnie, połączono w jedną bryłę i przykryto wspólnym dachem. Jest to tzw. układ wzdłużny.

Synagogę w Pińczowie zbudowano z kamienia łamanego na planie prostokąta.  Jej projektantem był najprawdopodobniej pochodzący z  Florencji, architekt Santi Gucci. Główna sala modlitewna ma kształt zbliżony do kwadratu (10,7 na 9,5 metrów). Jeden z żydowskich historyków sztuki, Szymon Zajczyk, zauważył, że ze względu na zbliżone proporcje wnętrza i wsporniki sklepienia, jest ona kopią wnętrza bramy wjazdowej na dziedziniec Zamku Królewskiego na Wawelu….

Sala modlitewna jest obniżona o pół metra w stosunku do sieni, która położona jest niżej od zewnętrznego przedsionka, a ten zaś znajduje się poniżej poziomu ulicy. Ufff, ale wszystkie pomieszczenia połączone są schodami.

W głównej sali pośrodku stała kamienna  bima, czyli miejsce do odprawiania obrzędów i czytania Tory. Wchodziło się na nią po kilku schodkach. Oświetlał ją pająk – zwisający z sufitu żyrandol, ozdobiony orłami i koronami.  Dziś bimy już nie ma, ale jej miejsce zaznaczono na kamiennej posadzce.

Zachował się natomiast rzeźbiony w kamieniu,  XVII-wieczny Aron ha-kodesz. Jej obramienie stanowi renesansowy portal z trójkątnym szczytem, nawiązujący do tego, jaki znajdował się  w synagodze Złotej Róży we Lwowie. Został on wykonany z wapienia pińczowskiego.  Z boku znajdowała się dębowa ława, na której zasiadały wyłącznie najdostojniejsi członkowie społeczności żydowskiej oraz kamienny pulpit kantora.

Wyjątkowo cenne w synagodze w Pińczowie są fragmenty polichromii. Pochodzą z  XVIII wieku. Przedstawiają głównie motywy zwierzęce i roślinne, m.in. jednorożce, gryfy, pawie. Na ścianach zachowały się  tez pozostałości inskrypcji  hebrajskich. Barwne malowidła z rysunkami roślin i fantastycznych zwierząt, także teksty modlitw pokrywały kiedyś cały sufit i ściany. Polichromia w sieni jest prawdopodobnie dziełem Jehudy Lejba.  Od 2005 roku salę główną zdobią przywiezione z Heidelbergu dwa witraże. Stworzył je artysta Jacek Nowak, a przedstawiają setki twarzy.

Na zewnątrz budynku stała przybudówka ze schodami prowadzącymi na piętro, do babińca. Kobiety zaglądały do sali męskiej przez trzy wąskie okienka.

Synagoga w Pińczowie została zdewastowana w czasie II wojny światowej. Hitlerowcy wywieźli bądź zniszczyli jej całe ruchome wyposażenie. Przepadł zbiór około 100 zwojów Tory.  Podczas wojny w opuszczonej synagodze mieściły się garaże oraz magazyny. Po zakończeniu wojny w budynku umieszczono magazyn nawozów sztucznych i materiałów budowlanych. W latach 70. XX wieku synagogę przeznaczono na muzeum.  Wyremontowano ją o dziś opiekuje się nią Muzeum Regionalne w Pińczowie.  Prezentowana jest w niej wystawa judaików i fotografie ukazujące pińczowskich Żydów.  A w  czerwcu 2006 roku w synagodze odbyło się pierwsze od czasów zakończenia II wojny  nabożeństwo szabatowe.

W roku 1748 w Pińczowie były trzy synagogi, w tym jedna drewniana. Do II wojny światowej dotrwały obie murowane, ale przeżyły ją w stanie kiepskim. Młodszą przy ulicy Krakowskiej rozebrano, a tą przy ulicy Klasztornej postanowiono uratować. To właśnie synagoga stara. Otacza zaś ją niezwykły mir, złożony z fragmentów macew.

Przeczytajcie także:

Pińczów – mur pamięci Żydów

Pińczów – Kołłątaj i jego Akademia

Pińczów – to nie była drukarnia ariańska

 

 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s