Kletno -Kopaliny, czyli kopalnia uranu

W Kletnie (woj. dolnośląskie), na stoku Żmijowca w Masywie Śnieżnika w latach 1948-1953  działała tajna radziecka kopalnia uranu pod kryptonimem „Kopaliny”. Dziś można przejść kilkusetmetrowym jej korytarzem.

W okolicach Kletna surowce do wytopu żelaza, srebra i miedzi wydobywano już w średniowieczu.  W XIX wieku w skałach Dolnego Śląska stwierdzono obecność rud uranu, lecz wtedy nie była jeszcze znana ich specyficzna cecha – radioaktywność. Rudy uranu traktowane były początkowo jako zanieczyszczenie wydobywanej tu rudy żelaza i wywożone na hałdę. Dopiero po 1927 r. wydobyto w Kowarach kilka ton rudy do celów badawczych. Do 1940 r. wydobyto  jej już 74 tony. W latach 1943-1944 wywożono ją w kierunku Berlina.

Po wybuchu amerykańskich bomb atomowych, w 1948 roku na mocy umowy pomiędzy rządami PRL a ZSRR  rozpoczęto w Polsce poszukiwania rud uranu, potrzebnych Rosji do produkcji broni atomowej. Prace miały być prowadzone i finansowane przez ZSRR.  Wstępne badania wykazały, że rudy mogą znajdować się w rejonie Sudetów. W Kowarach pod Jelenią Góra powstało wiec „ Предприятие Кузнецкие Рудники, czyli „Przedsiębiorstwo Kowarskie Kopalnie”, przekształcone później w „Zakłady Przemysłowe R-1”.

15 lipca 1948 roku inżynier W. J. Kamysznikow z radzieckich służb geologicznych odkrył w jednej ze starych sztolni w Kletnie , w „Sankt Paul”, okruszcowanie uranowe.  Teren natychmiast zamknięto dla postronnych, na drogach ustawiono posterunki kontrolne ze szlabanami, a okolice w sąsiedztwie sztolni patrolowało wojsko.

Ruszyły prace eksploatacyjne – uran pozyskiwano najpierw z hałd, a później z drążonych chodników.  Odbudowano stare sztolnie i wybudowano nowe.  W ciągu kilku lat wydrążono  37 km wyrobisk na 9-10 poziomach. Z powierzchni wykonano 42 otwory o łącznej długości ok. 11 km, zaś pod ziemią kolejne 10 km.

Eksploatacją zajmowały się Zakłady Przemysłowe R-1. Przy wydobyciu pracowali głównie polscy robotnicy przymusowi – więźniowie z obozów pracy i poborowi żołnierze. Prawdziwych górników było niewielu. Praca była bardzo ciężka, a na dodatek nie zachowywano elementarnych środków ostrożności. Wiele osób chorowało, ale statystyk nie prowadzono.

Urobek z kopalni w Kletnie szacuje się na około 228 tys. m³, z czego pozyskano ok. 20 ton uranu. W całości trafił do ZSRR. Wywożono go nocą pod eskortą wojska.

Po pięciu latach rudy było coraz mniej, a koszty wydobycia rosły. W październiku 1953 odstrzelono ostatnie wejścia do podziemnych korytarzy. Kopalnię oficjalnie zamknięto, choć jeszcze do 1958 roku w niektórych podziemnych wyrobiskach wydobywano fluoryt (w sumie ponad 15 tys. ton). Ze względu na wyczerpanie zasobów eksploatację zakończono w trzecim kwartale 1958 roku,  a majątek kopalni przejęły Bystrzyckie Zakłady Kamienia Budowlanego. Wkrótce dolne poziomy wyrobisk kopalni uległy zalaniu, a w  1959 r. wejścia do sztolni zawalono odstrzałami.

21 września 2002 roku  w Kletnie w jednej ze sztolni (nr 18,  tzw.  Sztolni Fluorytowej) otwarto podziemną trasę turystyczną. Wiedzie ona przez część  jednego z najwyższych poziomów kopalni, w których prowadzono  tylko prace poszukiwawcze – rud uranowych nie znaleziono, nie ma w niej promieniowania radioaktywnego. Wlot sztolni znajduje się na wysokości 773 m n.p.m., przy drodze łączącej Kletno z Sienną.  Do przejścia jest ok. 230 metrów. Chodniki mają szerokość 1,5-2 m i  wysokość od 1,7 do ponad 2 m.

Wchodzimy z przewodnikiem,. Wędrówka trwa ok. 40 minut.  Po drodze oglądamy pięknie podświetlone minerały (m. in. fluoryt, ametyst, kwarc. ). W jednej wnęce prezentowane jest szkło,  w innej  stoi figura górnika ze sprzętem do wiercenia. Jest zimno – ok. 7 st. C i mokro. I trochę straszno, gdy pomyśli się, ile istnień ludzkich to miejsce pochłonęło.

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s