Pińczów – mur pamięci Żydów

Niezwykły mur otacza synagogę w Pińczowie (woj. świętokrzyskie).  Tworzą go fragmenty starych nagrobków z cmentarzy żydowskich, odzyskiwanych z rozbiórki stodółek czy komórek. Mur pełni rolę pomnika Pamięci o Holocauście tutejszych Żydów. A przed II wojną światową stanowili  ponad połowę mieszkańców miasta.

Według tradycji Żydzi pojawili się w Pińczowie w XIV wieku. Podobno sam król Kazimierz Wielki podarował im plac pod pierwszą synagogę. Natomiast jego przyjaciółka Esterka ofiarowała do niej krzesło proroka Eliasza, niezbędne przy ceremonii obrzezania. Jednak pierwsza udokumentowana wzmianka o Żydach w Pińczowie pochodzi dopiero z 1576 roku.

Żydzi mieli w mieście dużą swobodę. W 1594 roku od właściciela miasta, Zygmunta Myszkowskiego, otrzymali zezwolenie na budowę synagogi, domu modlitw, domu dla rabina, kantora i nauczyciela. Powstały szkoły żydowskie, drukarnie i biblioteki. W XVIII wieku Pińczów stał się jednym z ważniejszych ośrodków żydowskich w  Rzeczypospolitej. Dlatego właśnie w tym miejscu miało swoją siedzibę ziemstwo krakowsko-sandomierskie oraz trzykrotnie obradował Sejm Żydów Korony.

W 1765 roku w mieście mieszkało 2862 Żydów, w 1856 – 2877, co stanowiło 70% mieszkańców. W 1939 w Pińczowie było 3,5 tys. Żydów. Byli głównie sklepikarzami oraz rzemieślnikami. Inteligencję stanowili lekarze, felczer, stomatolog, nauczyciele szkół religijnych i drukarze. Do szczególnie zamożnych zaliczano rodziny: Rapaportów, Rajtów, Goldów, Komiołów, Wajsmanów, Rosenbergów oraz Rottenbergów.

Niemcy zajęli Pińczów 5 września 1939 roku. Urządzili getto dla około 3 tys. Żydów. Kilkadziesiąt osób rozstrzelano w serii egzekucji. W październiku 1942 r. rozpoczęły się wywózki do obozu zagłady w Treblince. Żydzi szli pieszo do Jędrzejowa, gdzie ładowano ich do wagonów. Wielu próbowało się ukryć w okolicznych wsiach, ale większość wyłapano i rozstrzelano.

W Pińczowie były dwa cmentarze żydowskie (w ogóle pierwszy był pod miastem, w pobliżu dzisiejszych rozlewisk Nidy koło Skrzypiowie).  W samym mieście, tzw. stary kirkut powstał w  XV wieku. Mieścił się przy ul. Słabskiej, dziś nie ma po nim śladu – na jego terenie wzniesiono budynki mieszkalne i przemysłowe. „Nowy” cmentarz powstał w XIX wieku przy ul. Grodziskowej. Po nim także nie ma śladu. Podczas II wojny światowej Niemcy używali macew do brukowania podwórzy i do umacniania brzegów Nidy. Niewykorzystane nagrobki sprzedawali okolicznej ludności na cele budowlane. Od 1990 roku odnajdowane fragmenty macew są przenoszone na mur koło synagogi. Najstarsze odczytane inskrypcje nagrobne pochodzą z 1608 roku. Ok.  50 macew pochodzi z pobliskiego młyna.

Przeczytajcie także:

Pińczów – wspaniała stara synagoga

Pińczów – Kołłątaj i jego Akademia

Pińczów – to nie była drukarnia ariańska

Pińczów – kaplica św. Anny

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s