Lublin – donżon, czyli baszta

Najstarszą częścią zamku w Lublinie jest donżon, czyli wieża mieszkalno-obronna. Jest jedynym przykładem architektury romańskiej w Lublinie.

Zbudowani ją zapewne w XIII wieku. Według Jana Długosza wieża powstała po najeździe Rusinów na ziemię lubelską w 1244 roku. Kronikarz podaje, że fundatorem „w środku zamku okrągłej wieży z wypalonych cegieł, z obejściem i blankami na szczycie” był książę ruski Daniel. Obecne badania historyków wykluczają jednak Daniela jako twórcę lubelskiego donżonu. Wskazują raczej na Piastów – Bolesława Wstydliwego lub Leszka Czarnego. Inni badacze twierdzą, że donżon powstał później, bo w XIV wieku. Jakkolwiek by było, jest to najstarsza budowla w Lublinie.

Wieża była częścią grodu kasztelańskiego, dominowała nad okolicą. Wzniesiona została  na zboczu wzgórza. Miała cztery kondygnacje (do XVIII wieku), dziś tylko trzy. Zbudowana została na planie koła. Jej średnica wynosi około 15 m, a grubość muru, wewnątrz którego biegnie spiralna klatka schodowa, dochodzi do 3,4 metrów.

Z biegiem lat znaczenie obronne wieży lubelskiego grodu kasztelańskiego malało. Do około połowy XVII wieku w donżonie działało więzienie dla szlachty. Świadczą o tym napisy odkryte na pierwszym piętrze – wyskrobane na pięciu cegłach powstały w latach 1610 i 1612. W  czasie II wojny światowej mieścił się tu jeden z najcięższych oddziałów więzienia, określany jako baszta I,II,III, a po wojnie funkcjonowało więzienie komunistyczne. Po likwidacji więzienia władze postanowiły przekazać cały zamek na cele kultury.

Badania archeologiczne odkryły pierwotny otwór wejściowy do wieży na wysokości około 7 metrów ponad dzisiejszym poziomem dziedzińca.  Niższe piętra donżony wymurowano z kamienia wapiennego, zlepieńca z okolic Sulowa (woj. lubelskie). Od drugiej kondygnacji wieża jest ceglana.

Cegły w donżonie w Lublinie są położone w układzie tzw. wendyjskim, czyli ułożone na przemian bokami: krótkim, długim, długim, krótkim. Poszczególne warstwy są względem siebie przesunięte o ćwierć długości cegły, czyli 1/4 dłuższego boku. Ten sposób stosowany był w Polsce w XIII wieku, znikł ostatecznie około 1420 roku, zastąpiony przez wątek gotycki: na przemian krótki i długi bok cegły.

Inspiracją dla budowniczych lubelskiego donżonu były budowle m.in. w grodach niemieckich nad Łabą- w Magdeburgu i Halle. Przypuszcza się , że wieżę wieńczyły drewniane hurdycje (zewnętrzy ganek)  lub krenelaż, tzw. zęby (dzisiejszy kranelaż  pochodzi z XIX wieku).  W XIX wieku donżon obniżono i otynkowano. Gdy w  latach 1958-1966 prowadzono prace konserwatorskie, tynk zdjęto. Odkryto wtedy m.in. okno z kolumienką (biforium) oraz kilka otworów.

Na donżon można wejść spiralnymi schodami. Na szczycie znajduje się taras widokowy.

Przeczytajcie także:

Lublin – Kraszewski na stancji

Lublin – „płonący” dom Beaty Kozidrak

Lublin – lustra u dominikanów

Lublin – kamień nieszczęścia

Lublin – niegasnąca Latarnia Pamięci

Lublin – Czachórski, kobiety i hotel

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s