Biała Podlaska – liceum Kraszewskiego, dawna Akademia Bialska

Na budynku przy ul. Kraszewskiego w Białej Podlaskiej (woj. lubelskie), naprzeciwko kościoła św. Anny widnieje data – 1628 rok. To rok, w którym rozpoczęła działalność Akademia Bialska. Sam budynek zaś młodszy, bo pochodzi z 1919 roku. Dziś mieści się w nim I Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Ignacego Kraszewskiego.

Akademia Bialska powstała w 1628 roku. Fundatorem szkoły był ksiądz Krzysztof Wilski Ciborowicz, proboszcz parafii św. Anny,  który przeznaczył na ten cel swój cały majątek. Ale murowany budynek już stał, został wzniesiony w 1585 roku przez Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła jako szpital miejski. Na nowe cele przekazał go kolejny właściciel Białej – Aleksander Ludwik Radziwiłł. Dziś szkoła ma kształt podkowy. Najstarsza jej część, nadbudowana jeszcze w XVII wieku, stanowi jedno skrzydło. Drugie powstało ok. 1840 roku. Obie części zostały połączone nowym gmachem w latach 1866-1878. Obecny wygląd szkoła uzyskała dopiero w 1919 roku.

W XVII wieku przy szkole istniał alumnat (bursa). Mieszkało w niej dwunastu uczniów. W alumnacie stołowali się też profesorowie. Na wspólne wyżywienie uczniów i profesorów przeznaczano rocznie 671 złotych polskich, na pensję praczki, zakup papieru i inne potrzeby 200 złp. Alumnat otrzymywał nieodpłatnie z puszczy bialskiej 30 wozów drewna na opał, zaś szkoła – 180 wozów. Z budżetu szkolnego posyłano też corocznie do Krakowa 100 złp (za „wypożyczenie” profesorów). 50 złp rocznie wydawano na pokrycie kosztów podróży profesorów z Krakowa do Białej. Profesorowie zmieniali się co trzy lata.

Szkoła niemal od początku miała kłopoty finansowe. Brakowało pieniędzy na pensje profesorskie i na remonty. Dług miasta wobec akademii pod koniec XVII wieku wynosił aż 6440 złp. Spłaciła go księżna Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa (siostra króla Jana III), która samodzielnie rządziła w Białej  po śmierci męża Michała Kazimierza.

Pierwszym dyrektorem Akademii został Adam Roszczewicz. Szkoła początkowo była filią Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w latach 1777-95 została podporządkowana Szkole Głównej Litewskiej. W 1801 roku została przekształcona w austriackie gimnazjum,  a w 1809 r. przemianowana na szkołę departamentową Wielkiego Księstwa Warszawskiego. W 1815 r. uzyskała status szkoły wydziałowej. W czasie powstania listopadowego szkoła była zamknięta. W jej gmachu wojska rosyjskie wojska urządziły szpital. Uczniowie pojawili się ponownie w 1833 r. Akademia stała się wówczas czteroklasową szkołę obwodową o profilu filologicznym. W 1862 r.  przekształcono ją na szkołę pedagogiczną. Później była pięcioklasowym progimnazjum dla ludności greko-unickiej, z wykładowym językiem rosyjskim, aby po kilku latach stać się siedmioklasowym gimnazjum klasycznym.  To w tej szkole w 1905 r. odbył się strajk w obronie polskości szkoły.

Pierwsza szkoła średnia, koedukacyjna i czteroklasowa, im. J .I. Kraszewskiego powstała w Białej w 1916 roku. Mieściła się początkowo w wynajętym mieszkaniu prywatnym. Do budynku dawnej Akademii przeniosła się we wrzeniu 1919 roku. Wtedy właśnie budynek uzyskał obecny wygląd. Tuż przed II wojną przy gimnazjum powstało liceum ogólnokształcące, które działa do dzisiaj.

Jednym z najwybitniejszych wychowanków szkoły był pisarz Józef Ignacy Kraszewski. Ze szkołą związani byli też Stefan Żeromski i Julian Ursyn Niemcewicz, a z czasów współczesnych – Bogusław Kaczyński i Roman Kłosowski.

W 1928 roku, w 300. rocznicę założenia szkoły przed budynkiem  stanęło popiersie Józefa Ignacego Kraszewskiego. Pomnik powstał ze składek mieszkańców Białej Podlaskiej. Autorem projektu był Ludwik Bittner, a popiersie z brązu według projektu Teodora Rygiera wykonano w odlewni Braci Łopieńskich w Warszawie. Pomnik stoi do dziś. W 2008 roku na Placu Wolności ustawiono ławeczkę pisarza (pisaliśmy o niej w poście Biała Podlaska – Kraszewski na ławeczce).

Przeczytajcie także:

Biała Podlaska – mural PWS

Biała Podlaska – wyszczerbiony krzyż

 

 

Reklamy

Jedna uwaga do wpisu “Biała Podlaska – liceum Kraszewskiego, dawna Akademia Bialska

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s